BAZTAN

Aurrekoan emazteagaz Baztan pelikulea ikustera joan nintzan Vitoriako zinema batera, gogoz beteta ze bizi nazen ingurua bai fisikoki bai istorioen bidez pelikulean jasota ikusteak halako zirrara berezia sortu eustan. Ez nenbilen oker, behar egiten dodan institutotik hasi eta ezagutu nahi dodazan Baztango txoko izkutuak  be begien bistan azaldu jatazan eta.

Pelikulea orain dala lau urte egiten hasi ziran, ni bailarara ailegatu barik nengoala, eta errodatzen hasteko hainbat ikasleren bila joan ziran Lekaroz Institutora. Kastina arrakastatsua izan zan, dudarik barik, ze gero protagonista  ez profesionalen artean  institutoko neska-mutil bi eta Historia irakaslea aukeratuak izan ziren. Neska  gaztea Jone Lizarzaburu, nire ikaslea izan zan batxilergoko bigarren mailan, eta bapatean aktoresa lanetan hainbesteko profesionaltasunez ikusteak izugarri  poztu ninduan.

Elizondon  kanpotarra izanda be, Baztango hainbeste ezagun ikusteak emozionatu  ninduan, eta hori azaltzen ziran adineko gehienekin ez dodala inoiz harremanik izan. Esate baterako, argazkilari beharretan agertzen dan aitona pelikulea ikusi genduan astean bertan zendu zan. Bere familiakoentzat sekulako errekordu  ona izan behar da etxeko aita bere beharrean  hain tentu handiz ikustea herriko historia, jendea, izaera azken batean, fotografiaten. Zalantzarik barik pelikulean bailarakoen hartu-emona da historiaren ardatza, gaur eguneko errealitatetik abiatuz agoteen historia kontautea antzinakoaz gogoeta egin dagigun.

Pelikulea korala izanik, aspaldiko errealitateak gaurkotasuna berreskuratzen dau herritarrek  aktoreen laguntzaz hartzen daben protagonismoari esker. Denek aktore beharretan desdoblatzen dira gaurko izaera  interpretazinoaren bidez antzinean izan ahal zirenagaz lotuz, horrexegatik daukagu bi pertsonaia aktore bakarrean. Historia borobilduz pelikuleak gaur egungo bizimodua  eta antzinakoa lotzen dauz, hasieran adineko arotzak zurezko arkoia ibaian topauten  dau gero amaieran agote zaharraren arkoi berak pelikulea zarratzeko. Baztan ibaiako  uraren joan etorrian  azaltzen da barriro be arkoi zaharra, agoteen historia daroana, lamien batek azaleratuko ete eban? Batek daki, ze bailarako erreketan lamiak egon badira, pelikulean azaltzen dan lez.

Bi plano ditugu, batetik oraina, gaur egungo bizimodua erakusten deuskuna,  atobuz hilara luzea institutik irteten pelikulako planorik ederrenetarikoa da, eta antzinakoa, inkisidorearen bisitaz Bozateko auzokideen esklabutza krudela agerian lagaten dauana.  Gauak eguna dakar, eta hogeita lau orduka kontatzen doguz asteko egunak, motibo batek lotu lezake istoria eta halan gertatzen da arkagaz, eta ez dakit ze neurrian herri proiektu hau  erredenzio beharra dan. Bailarakoek naturaltasunez, alkarren arteko beharragaz, euren historiako pasarte ilunena antzezten dabe pelikulean, gaur egun beste egora bat bizi dala baztandarren artean  erakutsiz. Argi dago antzinako krudelkeriak mendeetan iraun dauala, pelikulan azaltzen dan eskultore agoteak horixe zalatzen dau, eurak umeak zirela eskolara  sartzean harrika hartzen ebezala, oraindik orbainak min emoten deutse agotei.  Beharbada arte lan honek munduari erakutsi nahi izan deutsa pelikulako arkoiak bere garaian azaldu ezin izan ebana: agoteek sufridutako krudelkeria, azken batean eginiko gaiztakeriak onartzeak ziurtatu lezake barriro ez dirala errepetiduko.

Arka zaharra, pelikulea lez memoriaren azalean doa  hondoratu barik, ahal dan neurrian kaltetuen akorduak bakea lor dagian, bitartean umeek ibaiko lamien kontuez lo hartzen dabe, lana sarritan apostu bihurtzen da eta aiton amonek herritar aktoreak  arropa dotorez jantzi eta erretrataten dabie. Eguneroko bizimodua aurrera doa,  eta bailarako magia baztandar bakoitzaren gogoan bizten da, gauean atariko argia bizten jakon lez ezezagunari, pelikula ikusleari,  ongi etorria emateko.